ملاصدرا و ابن سینا در آخرین سخنرانی فردید
از یکشنبه 19/12/1369 لغایت سه شنبه 21/12/1369 از سوی "انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران" سمیناری با عنوان "کنگاشی در اندیشه جلال آل احمد" در تالار علامه امینی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران برگزار شده است. در آخرین روز این سمینار استاد دکتر احمد فردید سخنرانی ای با عنوان "غربزدگی و تزلزل ارکان و مبانی بیش از دوهزار و پانصد ساله آن در جهان کنونی" – عنوانی که در این سالهای آخر با اندک تفاوتهائی برای سخنرانیهای دیگری نیز انتخاب کرده است – ایراد نموده است که می باید آنرا آخرین سخنان استاد در یک جمع عمومی دانست.
در این سخنرانی استاد فردید، مقایسه ای بین دوره بعد از مشروطه و دوره ای که فلسفه به اسلام آمده، دیده میشود که در آن از ابن سینا و ملاصدرا نیز نام برده شده و سخنانی ایراد شده که با سخنان قبلی استاد درباره "فلسفه در اسلام" متفاوت بنظر می رسد.
در این جا عباراتی مرتبط به این موضوع، از این سخنرانی نقل می شود و در نوشته های بعدی به مقایسه این سخنان با سخنانی دیگر از استاد و همچنین به توضیحاتی درباره این سخنرانی و حواشی آن پرداخته خواهد شد "اگر خدا بخواهد":
"حالا من حرفم اینست: مساله، یکدفعه شما خیال کنید خب یونان است و طاغوت یونان آمد در اسلام، پس بنابراین شما می گوئید نظر به اینکه یونان آمد در اسلام پس ملاصدرا غربزده بود ؟ نه، نه، نه، بارها نه! آمد همه جا، به یونان آمد، جای دیگر آمد، همه رفت، طاغوت یونان رفت، جایش را الله گرفت. این مساله ساده است ببینید الآن غربی ها تمام جهان را می روند جستجو و پژوهش می کنند، دائره المعارف می نویسند ، همه و همه – حوالت چنین است – و مظهر اسمی هستند که می رود به اسم دوره جدید که مدارش برموضوعیت نفسانی و نفس اماره است شروع میکند حرف زدن. اسلامش باشد یا غیر اسلامش"............(فکر می کنم منظور استاد این است که همانطور که در دوره جدید غربیها همه چیز را بردند به اسم دوره جدید، در دوره اسلامی هم مسلمانان سراغ فلسفه یونان رفتند و در ترجمه آثار قلاسفه یونان، الله جای طاغوت را گرفت)
" شما میگوئید – معمولا هم هست و نسنجیده و نفهمیده و شاید هم با سوءنیت – آمده اند گفته اند فلسفه آمده در اسلام ، تو هم که طاغوت می گیری فلسفه را پس اسلام طاغوت زده است!؟ به یکی هم کسی سوال کرده گفته از خودش سوال کن، نمی دانسته من چه می گویم – و اسمش را هم نمی آورم – چیزی نیست ها – بعضی ها می گویند شاگرد من است – ولی ایشان استاد بزرگوار، هر چه میخواهد باشد، اسم و فعل و حرفش ربطی به من ندارد و به شاگردی من ندارد – دکتر داوری، علامه بزرگوار آقای دکتر داوری – نه! توجه کنید بنده وقتی گفتم طاغوت ، کلمه تئوس یونانی زئوس است. درست است که کتب یونانی ترجمه میشود ولی طاغوت میرود، جایش الله می گیرد . ای آقا ملا صدرا خدایش الله است، بوعلی سینا خدایش الله است، نه خدای افلاطون و ارسطو.
آمده - عجیب است - هر چه آمده در ادوار اسلام، اول الله است. حالا بعد از این، که غربزدگی تا دوره مشروطه در اسلام نیست ولی همینطور که پیش بینی شده – کلام الله مجید، شیعه و بقیه گفتند – هر چه تاریخ جلو آمده در اسلام تباهی و فساد آمده، معناش این نیست که این تباهی و فسادی که در اسلام آمده تا دوره قبل از مشروطه – دوره قاجار و از این زهرماری ها – معناش این نیست که غربزده شدند. اینها با اینهمه خدایشان الله بوده ولی تباهی و فساد آمده بود، فرق است به اینکه غربزدگی با مشروطه می آید. حالا چیست؟ مساله عبارت از این است که... حالا مساله این است که آیا مشروطه نبایست بیاید؟ نمیشد، بایستی بیاید ولی امروز است که بایستی با پرسش از ماهیات از نو بپرسیم که مشروطه چه بود، برای اینکه بالاخره تاریخ اسلام رسیده بود به یک مرحله ای که این لطف حق بود که مشروطه آمد ولی در عین حال – فعلا که میخواهیم اظهارنظر کنیم – بنده مشروطه را بعنوان قهر هم... نمیتوانم که قهر هم نگیرم – سیر قهر است – مشروطه آمد بعد چه؟"......
"برای اینکه در این غربزدگی که با یونان شروع میشود، وقتی که حقیقت شرق غروب پیدا می کند – خورشید حقیقت شرق – خورشید حقیقت غرب یعنی یونان شروع می شود. پس آیا وقتی که یونانی می آید به اسلام ما غربزده می شویم؟ نه! درست است که گفتند چند و چند از حکمت یونانیان یا فرض کنید فلان، ولی حق مطلب این است که این نزاعی که شده دسته ای بوده بجای خودش، یکی حکمت اشراق طرفدار بوده– یکی کلام بوده – یکی فلسفه بوده یکی هم عرفان بوده . عرفا خب بعضی شان – تصوف اسلام – با فلسفه در افتادند. این معناش این نیست که فلسفه غربزده است – نه – فلسفه اسلام از بالا - همه - همواره خدایش الله است. البته خدای الله همواره قوس نزول طی میکند و لی هیچوقت این خدا تا قبل از مشروطه و بعدش من غیر مستقیم بعد از صفویه – کمابیش – خدا نه خدای جدید میشود نه طاغوت. بلکه با مشروطه به این طرف است که خدا، خدای جدید میشود"
هر گونه نقل مطالب آزاد است