اقدام "علی قیصری" به مکتوب و منتشر کردن سخنانی که چهل و چند سال پیش از مرحوم فردید ضبط کرده بود – که با وجود همه اشکال ها باز هم از نظر نگارنده اقدام مثبتی تلقی می شود – نگارنده را به این صرافت انداخت که گزارشی از وضعیت سخنان تا کنون مکتوب و منتشر شده استاد فقید دکتر سیداحمد فردید تنظیم و در این وبلاگ درج نماید.

تا بازگشت فردید از سفر فرنگ یعنی احتمالا اوائل سال 1334 آنچه که از تراوشات فکری وی در دست داریم یکسره دست نوشته خود اوست، اعم از تالیف و ترجمه و اقتباس و...از آن زمان به بعد وضع بر عکس می شود و فردید که بقول خوش تا آن وقت "دست دراز"بوده دست از تدوین و انتشار نوشته هایش می کشد و زبان دراز می شود(1) و شروع می کند به سخن گفتن در کلاسهای درس، مناظره ها و مباحثه ها، جلسات سخنرانی، مصاحبه ها، محافل فکری، محاوره ها و حتی مکالمات تلفنی! محصول فیزیکی و ملموس این سخن گفتن ها شده است مقدار معتنابهی فیلم و نوار ضبط صوت و یادداشت(2). اگرچه از این مجموعه شفاهیات تا کنون درصد کوچکی مکتوب و منتشر شده اما همین درصد کم هم اکنون حجم قابل توجهی پیدا نموده است.

برای آسان تر شدن کار، این مجموعه را می توان در سه دوره زمانی مورد بررسی قرار داد با این توضیح که نوشته های دکتر داوری و مرحوم مددپور (بجز دیدار فرهی و فتوحات آخرالزمان) را فعلا به جهاتی در این بررسی در نظر نمی گیریم(3):

دوره اول از 1334 تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی

دوره دوم از زمان پیروزی انقلاب تا درگذشت فردید

دوره سوم از درگذشت فردید تا کنون

الف: آنچه در دوره اول به نحوی مکتوب و منتشر شده (از 1334 تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی) طبق آنچه نگارنده مطلع شده به ترتیب تاریخ انتشار عبارت است از(4):

1 – "مفاوضه مولانا عقیل و جناب دکتر آلامد درباره خنیاگر کوهستان"، محررو محشی پرویز داریوش، اندیشه و هنر دوره دوم 1336 شماره 9 (منظور از "مولانا عقیل" مرحوم فردید و منظور از "دکتر آلامد"، مرحوم جلال آل احمد است).

2 –نقل قول چند عبارت در"ستایش «خجسته» از دریا و نفرینش به «آهن»"، نویسنده جلال آل احمد. آرش، آبان 1343 شماره 9. (1343) (5)

3 - نقل قول حدود یک صفحه ای در کتاب "در خدمت و خیانت روشنفکران"، جلال آل احمد نوشته شده در 1343 و منتشر شده در 1347(لازم به ذکر است که آل احمد توضیح داده که مطالب را به زبان خودش درآورده است.)

4 – "اندیشه های هدایت" که تقریری است در صفحات 385 تا 399 کتاب "صادق هدایت" که به کوشش محمود کتیرائی تدوین و توسط انتشارات فرزين در بهمن 1349منتشر شده است. کتیرائی در مقدمه مطلب به اختلاف‌نظر خودش با دکتر فردید درتنظيم متن تقرير اشاره کرده است.

5 - نقل قول علیمراد داوودی در مقدمه کتاب " عقل در حکمت مشاء از ابن سینا تا ارسطو" (1349) از استاد فردید که در آن به بعضی از نقایص کتاب مذکور اشاره شده است.

6 - نقل قول های رضا براهنی از فردید در نوشته ای با عنوان "فردید از دید براهنی"، مجله فردوسی شماره 1064، سیزده دی ماه 1350.

7 –در سال 1350 مجله فرهنگ و زندگی چند پرسش در زمینه "فرهنگ شرق" تنظیم نموده و کتبا از تعدادی از صاحبنظران منجمله استاد فردید و دکتر داوری نظرخواهی می کند. دکتر داوری این پرسش ها را درجلسه در حضور استاد مطرح نموده که استاد نیز سخنانی در این باره تقریر می نماید که توسط دکتر داوری تحریر شده و با اضافه نمودن مطالبی از تنی چند از عرفا و متقدمان، آن را در قالب مقاله ای به نام خود استاد برای نشریه "فرهنگ و زندگی" می فرستد که در شماره 7 دی ماه 1350 در صفحات 34 تا 39 این نشریه بچاپ می رسد. لازم به ذکر است فردید پس از اطلاع از ارسال مقاله، خود را به دفتر مجله رسانیده و گویا می خواسته مانع چاپ آن شود که پس از عدم موفقیت به انجام اصلاحاتی در مقاله قناعت می کند.

8 –مقاله ای با عنوان "در احوال نیچه" که توسط حمید حسن نژاد در نشریه دانشجویان موسسه آموزش عالی آمار شماره دوم آذر 1352 چاپ شده که به احتمال زیاد برگرفته از سخنان مرحوم فردید است هر چند نویسنده اشاره ای به این مساله ننموده است.

9 - یادداشتهای کرامت الله موللی چاپ شده در حاشیه ترجمه "روان درمانی و پدیدار شناسی" اثر تئودور میلون که در سال 1352 به چاپ رسیده است. موللی در حواشی این کتاب مطالب سودمندی در ارتباط با معادل گذاری برخی اصطلاحات از استاد فردید نقل نموده است.

10 – "سقوط هدایت". در روزنامه اطلاعات در شماره 14337 منتشر شده در دوم اسفند 1352 به مناسبت "آغاز هفتاد و یکمین سال تولد صادق هدایت" ویژه نامه ای با عنوان "سیمای هدایت در روشنائی تاریخ" چاپ شده که شامل "نوشته های چند نفر از محققان ایرانی با دیدهای مختلف درباره هدایت" می گردد که منجمله شامل تقریری از استاد فقید دکتر سید احمد فردید با عنوان "سقوط هدایت در چال هرز ادبیات فرانسه" نیز می شده است. محرر این تقریر مشخص نیست چه کسی بوده است.

11 – "مصاحبه با علیرضا میبدی". قسمت اول این مصاحبه در شماره 20 /7/1355 با عنوان "من یک ناچیز بزرگ هستم" و قسمت دوم آن در شماره 11/8/ 1355 روزنامه رستاخیز با عنوان "ما جنگ جهانی هفتم را پشت سر گذاشته ایم"(میبدی در این قسمت گفته خودش را عنوان مصاحبه قرار داده است) بچاپ رسیده است. در این مصاحبه استاد فردید برای اولین بار به ذکر شمه ای از سرگذشت و سوابق شخصی خود می پردازد. با وجود اینکه این مصاحبه مورد توجه قرار می گیرد و شاید تنها موردی است که مصاحبه کننده توانسته تا حدودی با استاد به گفتگو درآید اما ظاهرا علیرضا میبدی در تنظیم متن این مصاحبه در برخی موارد اعمال سلیقه کرده و تعبیرات خود را وارد متن سخنان استاد نموده است. همین مساله در ابتدای قسمت دوم مصاحبه مورد اعتراض استاد بوده و ایشان برخی موارد مهم آن را متذکر شده است.

12 – "گزیده گفتارها". در صفحه 33 شمار ه 66 مجله "تلاش"منتشر شده در بهمن 1355 عبارات گزیده ای از استاد فقید دکتر سید احمد فردید بدون ذکر ماخذ درج شده است برخی از این عبارات از مصاحبه استاد با علیرضا میبدی نقل شده اما مابقی در منابع موجود دیگر مشاهده نشده است.

13 – "اظهارنظر در مورد "آنچه خود داشت...(کتابی که به اسم احسان نراقی منتشر شده است)"" نوشته شده توسط خانم دکتر مستعان(مجله تماشا مهر 1355) که حاوی نقل قول های مستقیم و غیرمستقیم از مرحوم فردید است.

14 - پاسخي كوتاه به پرسش” شعر در هزاره سوم“ ، روزنامه رستاخيز، شماره 466، 22 آبان 1355

15 – "انسان شرقی - انسان غربی" عنوان یکی از سلسله مناظرات تلویزیونی است که در سالهای 1355 تا 1357 از شبکه دوم تلویزیون پخش می شده است. متن این برنامه از مناظرات مذکورکه مرحوم فردید هم در آن شرکت داشته در سه شماره روزنامه رستاخیز در 22 و 29 و 30 آبان 1356 بچاپ رسیده است.

16 - مصاحبه ای کوتاه با مجله تماشا در مورد تلویزیون، مجله تماشا اسفند 1356

17 – تقریر کوتاه "دست از سر هیدگر بردارید" ، ماهنامه بنیاد ، سال اول ، شماره 6 ، شهریور 1356 ، ص68

18 – تقریر کوتاه "اکنون زدگی فرهنگستان"، ماهنامه بنیاد ، سال اول ، شماره 4 ، تیرماه 1356 ، ص5

19 ـ "رودرروی يك نويسنده فلسفی : دكتر رضا داوری"، نویسنده محمدرضا جوزی ماهنامه بنياد ، سال اول ، شماره 9 ، آذر 1356 ، ص 56 ـ 62 (در این نوشته تنها یک بار مستقیما از استاد نقل قول شده اما مقاله حاوی برخی دیدگاه های ایشان در باب موضوعات مطروحه نیز می تواند بوده باشد.)

20 - - پاسخی کوتاه به پرسش " بهترین کتابی که خوانده اید ؟" ، ماهنامه بنیاد ، تیر 1357 ص

21 – متن سخنان فردید در میزگرد "بحث آزادی" که در ‌روزنامه رستاخيز، شماره های 793 ، 97‌4 و 975 مورخ 3 ، 4 و 5 مرداد 1357، بچاپ رسیده است. این متن واجد یک امتیاز اساسی در مقایسه با دیگر متن های یاد شده است و آن اینکه مرحوم فردید در آنچه که با عنوان "بجای مقدمه" برای متن سخنان خود نگاشته یاد آور می شود که :

"(حاشیه: در همینجا باید یادآور شوم که مطالبی را که در جلسه در حضور آقایان سرفراز و برزین و دکتر کنی عنوان کردم و سپس به طور بریده بریده از نوار به روی کاغذ آمد و اینک پس از نشر بیانات آقای دکتر عنایت مشغول خواندن اوراق و بازنویس کردن آنها هستم برای بنده چاره ای جز این نیست که این اوراق را با تغییرات و اضافاتی به روزنامه رستاخیز بازفرستم.....)

به این ترتیب می توان نتیجه گرفت که قسمتی از این متن نوشته استاد و قسمت دیگری که مشخص هم هست بازنویسی سخنان آن مرحوم در جلسه مذکور توسط خود ایشان است. البته در ابتدای قسمت سوم این مطلب در همان روزنامه آمده است که: "استاد فردید توضیح دادند که در نشر نظریات ایشان اغلاطی از نظر چاپی وجود داشته است که به تمامیت گفته های ایشان لطمه وارد ساخته است. و این غلطها در شماره های بعد تصحیح خواهد شد."(6)

1 – "من برخلاف آنچه شما تصور میکنید ، دست دراز بوده ام . یعنی قلم در دست میگذاشتم و مینوشتم و حالا، زبان دراز شده ام"(مصاحبه با میبدی 1355)

2 – بخش ناملموس آن تاثیری است که در ذهن دانشجویان و مستمعین گذاشته می شده و یا احیانا در حافظه آنها مطالبی باقی می مانده که بعضا ممکن است مکتوب و منتشر هم شده باشد.

3 – جهت اصلی یکی این است که نگارنده جز معدودی از آثار این دو بزرگوار پرکار را مطالعه ننموده است.

4 – لازم به ذکر است متن تمام موارد فهرست شده در فضای مجازی منجمله وبلاگ های مربوط به نگارنده قابل دسترسی است.

5 – واضح است که صرفا نوشته های شامل نقل قول های دست اول موردنظر خواهد بود.

6 – نگارنده از تصحیح غلط ها اطلاعی ندارد.