فردید نامه

"خیلی از این ابیات حافظ با اینکه خیلی ساده است حوادث تاریخی چنان ایجاب کرده که اصلا یک جورهائی عکسش معنی می شود. برای مثال غالبا هرجا خواستند مثال بزنند که آدم باید تشبه به فرشته پیدا بکند این بیت را می خوانند:"من ملک بودم و فردوس برین جایم بود/ آدم آورد درین دیر خراب آبادم". می گویند این دیر خراب آباد یعنی دنیای بد دیگر! من ملک بودم فردوس برین جایم بود آدم آوردم تو این دنیای خراب. حال آنکه نه! حافظ می گوید آدم ملک بود، عالم نداشت، گناه کرد، و آدم چه خوب کرد که ما را آورد درین دیری که آبادیش در این است که انسان خراب بشود از فرشتگی و حیوانی. از شعارهائی که سالهاست که می دهند ها! بارها می گویند "بد شده دنیا... چرا بدی می کنید؟ چرا فلان می کنید؟" و از این حرفها. می گویند:"در هر صورت این دنیا دنیای منحط پستی است من ملک بود و فردوس برین جایم بود و آدم بد کرد که آورد درین دیر خراب آبادم". و حال آنکه این "خراب آباد" برای حافظ عبارت از انسان است که با خراب شدن از فرشتگی و خراب شدن از حیوانی، آبادی پیدا کرده، عالم پیدا کرده. حالا این عالم یا عالم ملک است یا ملکوت، شهادت است یا غیب این مساله دیگری است. و کمال خراب آباد را هم در خرابات می گیرد حافظ، با تعبیرات زیادی که دارد."(سیداحمد فردید 7/5/65)